Klikni na kartu za uvećanje
Despotovac je centar Gornje Resave. Nalazi se na kontaktu despotovačkog basena i obronaka Beljanice i Kučaj, u kraju koji je bogat šumom i rudama. Despotovački basen je erozivno proširenje koje je tektonski predisponirano. "To je jasna morfološka celina, ograđena na severu razvođem prema Milivi, Zlatovskim visovima, na jugu razvođem prema Moravi a na istoku odsekom moravske dislokacije. Jedino je zapadna granica basena slabo uočljiva.Najstariji ostaci ljudskih naseobina ovog kraja pronađeni su u okolini Despotovca. "Iz neolita na području Resave otkrivena su veća naselja u Medvedji, Milivi i Strmostenu. Pri izvođenju zemljanih radova i sada se ovde nalazi raznovrstan arheološki materijal. "U velikoj pećini kod Strmostena nađeni su delovi zemljanih sudova, a u radosevoj pećini jedan kameni čekić." Dvorana "Predvorje istorije" u Resavskoj pećini je tako nazvana jer je bila naseljena u praistoriji.Iz bronzanog doba potiču kamene sekire i jedna bronzana grivna pronađena kod Stenjevca. Gornju resavu naseljavala su tračka plemena Tribali i Mezi. U rimskom periodu ovde se živelo, jer su Rimljani bili poznati rudari i ljubitelji toplih i mineralnih voda kojih ovde ima. "na tlu Despotovca iznad banje nađeni su rimski novac, strelice i cigle." Oblast Gornje Resave bila je u sastavu rimske provincije Mezije.

Najveća promena etničkog sastava, dogodila se najezdom Slovena u VII veku. Oni su osnovali svoju državu, koja u vreme Despota Stefana Lazarevića najviše slavi ovaj kraj. Centar srpske države, posle kosovskog 1389. godine, biva pomeren ka severu, u moravsku Srbiju i tada Resava postaje žarište duhovnosti i kulture. Iako su to poslednji dani srpske države, u moravskoj Srbiji cveta kultura i nastaje niz zadužbina od kojih je najveća i najznačajnija manastir Resava (Manasija).Despotovac se prvi put pominje 1381. godine kaos selo Voinci (Vojnik) u povelji darovnici knez Lazara, koji osniva manastir i vlastelinstvo Svetog Uspenja Gospodnjeg u Ravanici. "U vreme petovekovne turske vladavine, Despotovac je obično selo pod imenom Vojnik. Selo je delilo sudbinu ostalih resavskih sela: naseljavano i raseljavano, dočekalo je oslobodjenje od Turaka. Austrijskim spisima iz 1783. godine Vojnik (Despotovac) ima 30 hrišćanskih kuća. "po oslobođenju od Turaka, resava je jedan od dva sreza ćuprijskog okruga, sa centrom u Paraćinu i Svilajncu. Zbog udaljenosti sreskog centra Svilajnca za stanovnike Gornje Resave, pitanje stvaranja trećeg sreza u Ćuprijskom okrugu bilo je potezano u više navrata.Oko pitanja novog sreza razviče se borba izmedju sela Velikog Popovica, s jedne i manastira Manasije sa selom Vojnik s druge strane. Njihov rivalitet dugo je trajao. Godine 1882. kralj Milutin Obrenović donosi odluku da se selo Vojnik ubuduće zove Despotovac u znak sećanja na despota Stefana Lazarevića, koji je tu od 1407. do 1418. podigao manasiju. "istovremeno, ovim ukazom iz 17. juna 1882. godine, Despotovac je proglašen i za varošicu."Tako je Ćuprijski okrug dobio tri sreza i sreska centra: Svilajnac, Despotovac i Paraćin. Posle proglašenja za sreski centar, Despotovac se intezivnije razvija na osnovu šumskog i rudnog bogatstva.
Okolina Despotovca je deo senjsko-resavskog reona mrkog uglja, tako da je rudarstvo značajna privredna delatnost. Aktiviran 1853. godine, rudnik mrkog uglja "Rembas" je ne samo najstariji, već i najveći jamski ugljenokop u Srbiji. Na dugu tradiciju rudarenja podseća Muzej ugljarstva u Srbiji. U rudnicima mrkog uglja "Rembas" kopa se ugalj izuzetnog kvaliteta. Ovaj ugalj je izuzetno cenjen i tražen na tržištu, radi kalorične vrednosti i neznatnih primesa sumpora. Posetiocima ovog kraja Srbije na raspolaganju je Hotel "Đula" u resavici. To je jedini hotel u ovom tipično rudarskom naselju.Značajna delatnost ljudi ovog kraja je poljoprivreda, ali sve ove privredne delatnosti nisu apsorbovale celokupnu radnu snagu, te je danas veliki broj ljudi Gornje Resave na privremenom radu u zapadnoevropskim zemljama. Zahvaljujući njihovom kapitalu, Despotovac se gradio i razvijao i u godinama ekonomske blokade. Despotovac je miran gradić sa četiri i po hiljade stanovnika. Očivi u vreme letnjih meseci, kada ljudi dolaze iz zapadno-evropskih zemalja na odmor u svoj rodni grad. Tada je Despotovac najlepši.U gradu postoji Narodna biblioteka "Resavska škola". Sa radom je počela 1966. godine i danas ima 34.000 naslova. biblioteka se bavi organizacijom kulturnih aktivnosti, a od 1993. i izdavačkom delatnošću. Ističu se "Dani Srpskog Duhovnog Preobraćenja" koji po tradiciji počinju 19. avgusta u porti manastira Manasija, sa obimnim programom (koncerti, naučni skupovi, izložbe, književne večeri, pozorišne predstave, filmovi, folklor i narodno stvaralaštvo)."Kako je namera programskog odbora da "Dani preobraženja" podstiču i druge oblike i sadržaje kulturnog i prosvetnog razvoja i preporoda, otvorena je resavska škola istorije srpske kulture. Školu pohađaju učenici i studenti koji u prostorijama narodne biblioteke "resavska škola".Velikoj trpezariji manastira manasije, galeriji centra za kulturu, u porti manastira, u tek obnovljenoj manastirskoj vodenici, u auli despota Stefana, na letnjoj pozornici Despotovačke banje imaju prilike da vide najpoznatije umetnike, domaće i inostrane goste. Despotovac je poznat i po međunarodnom festivalu poezije "Slovo ljubve" (krajem maja), likovnoj koloniji "resava" (krajem juna) i manifestaciji "Resavsko poselo" koje se održava u zimskim mesecima.